محمدحسن ادیب هروی (۱۲۶۳ – ۱۳۴۷)
شیخ محمدحسن خراسانی معروف به ادیب هروی، در سال ۱۲۶۳ ش در مشهد و در خانوادهای اهل علم چشم به جهان گشود. پدرش ملا محمد تقی از علمای مشهد بود. علوم و معارف الهی را نزد پدر و علوم ادب را نزد ادیب طوسی، میرزا محمدباقر مدرس و میرزا عبدالرحمن مدرس آموخت. سپس به حضور میرزا عبدالجواد نیشابوری (ادیب اول) رسید و مدت شش سال در درس او حاضر شد و علوم ادب را نزد او تکمیل کرد و به درجهای از دانش رسید که استاد اجازهٔ تدریس به او داد و او را «رجل فاضل» خواند. او از حضرات آیات شیخ محمدحسین نائینی و سید هادی خراسانی حائری نیز اجازه علمی و روایی دریافت کرد؛ که در اجازات خود مقامات علمی ادیب را میستودند.
ادیب در زمان رضاخان جذب کارهای آموزشی فرهنگ و هنر شد و بخشی از عمر خود را دبیر بود و مدتی در آستان قدس مدرسی کرد. او در سال ۱۳۳۶ ش بازنشسته شد. ادیب از ادبای برجسته و از دانایان ادب و شعر به شمار میرفت. در آخرین سالهای زندگی خود کاری جز خادمی حرم امام رضا و تأليف آثار تاریخی و ادبی
سبحة صددانه | ۲۴۷
نداشت. الحديقةالرضويه، تاریخ انقلاب طوس، تاریخ پیدایش مشروطیت و دستور حسن از آثار پربهای اوست. او دستور حسن را برای تدریس در مدارس نوشت و مکرر به چاپ رسید.
ادیب هروی اهمیت ویژهای به تدوین تاریخ بهخصوص تاریخ معاصر میداد و خود نقش مؤثری در ضبط و ثبت رویدادهای عصر خود داشت. او در هر دو کتاب گرانبهای تاریخ انقلاب طوس و الحديقةالرضويه مشاهدات خود و معاصرانش را در روزگار مشروطیت، واقعهٔ به توپ بستن حرم مطهر توسط نیروهای روس، قیام مسجد گوهرشاد، اشغال خراسان توسط قوای روس و قیام صولتالسلطنه هزارهای را با دقت و وسواس زیادی نوشت و به خاطرهٔ تاریخ سپرد. او به لحاظ دارا بودن شم تاریخی و اهتمام به امور سیاسی، پای ادب را به قلمرو سیاست کشاند و بیشتر رویدادهای سیاسی روزگار خود را به نظم در آورد. ادیب سرانجام در سال ۱۳۴۷ ش در ۸۵ سالگی زندگی را بدرود گفت و در دارالسعادة حرم حضرت رضا علیهالسلام در کنار قبر پدرش، دفن شد.1
1. سبحه صددانه، محمدمهدی حکیمی، صص 247 و 248
اشعار محمدحسن ادیب هروی در سایت شعر حوزه