حضرت آیتالله العظمی آقای حاج شیخ لطفالله صافی مدظله، فقیه، اسلام شناس و اندیشمند بزرگ معاصر، در شهر گلپایگان، قدم به صحنه هستی نهادند. زندگینامهی ایشان که توسط بیت معظّمٌ له در اختیار نگارنده قرار گرفته است، عیناً در اینجا نقل میشود. درخور ذکر است که این مرجع عالیقدر در شعر و ادب نیز دستی به تمام دارند. گاه «لطفی» و گاه «لطفیِ صافی» تخلص میکنند.
پدر ایشان عالم عارف، مرحوم آیتالله آخوند ملا محمّدجواد صافی (متولد 1287 هـ.ق) بود که علاوه بر تخصّص، تحقیق، تألیف و تدریس در گرایشهای مختلف علوم اسلامی مانند: فقه، اصول، کلام، اخلاق، حدیث و ...، در زمینهی هنرهای ارزشمندی چون شعر و خوشنویسی نیز سرآمد بود. زهد، تقوی، عشق به ولایت و فضیلتهای علمی اخلاقی آن بزرگمرد، از یکسو و مواضع قدرتمندانهی او در سنگر امر به معروف و نهی از منکر و جبههگیریهای صریحش در برابر افکار انحرافی غیر متدیّنان، ظالمان و جابران آن روزگار از سویی دیگر، هر قدر که مردم گلپایگان را شیفته و مطیع محض او مینمود، هیأت حاکمه، خوانین و زورگویان را در برابرش شکنندهتر میکرد؛ چنانکه آنها همیشه او را سدّ راه اعمال خلاف شرع و بدعتگذاریهای خود دیده و تا زنده بود از غیرت دینی و خشم الهی او میترسیدند.
آفتاب عمر آن عالم جلیل القدر در افق عصر 27 رجب سال 1378 هـ.ق، مصادف با شب شهادت حضرت امام موسی کاظم علیهالسلام، غروب کرد. مادر او بانوی فاضله، شاعره و عاشق اهلبیت علیهمالسلام، فاطمه خانم، دختر حضرت آیتالله آخوند ملا محمّدعلی بود. از ویژگیهای بزرگ معنوی، اخلاقی، که در وجود آن مرحومه، متبلور بود، میتوان به تعبد، اخلاص، تقوی، معرفت به حضرت حق، شجاعت، صراحت لهجه، شوهرداری کمنظیر و اهتمام در تربیت کودکان، راز و نیاز خاشعانه و ذکر و دعا و نماز شب اشاره کرد.
تحصیلات
آیتالله العظمی صافی، در نوجوانی قدم به وادی علم و معنویت حوزه، نهاد و میهمان صفای حلقههای صمیمی درس و بحث و مَحرم شور وصفناپذیر مناجات نیمهشب پاکباختگان حوزه شد. ابتدا در گلپایگان، کتب پایهی ادبیات عرب را نزد عالم جلیل القدر، مرحوم آخوند ملا ابوالقاسم مشهور به «قطب» آغاز کرد و ادامهی مباحث ادبیات، کلام، تفسیر، حدیث، فقه و اصول را تا پایان سطح در همانجا پی گرفت. در این مدت حجم وسیع کتب مهم رشتههای مذکور را نزد پدر بزرگوارش، حضرت آیتالله آخوند ملا محمدجواد صافی آموخت. در سال 1360 هـ.ق گلپایگان را با دنیایی از خاطرههای شیرین دوران کودکی و نوجوانی و لذت حضور در کنار پدر و مادری مهربان و دلسوز، که اکنون از حسرت فراق او پریشان بودند، ترک کرد و رنج مشکلات هجرت به قم را پذیرا شد؛ تا با حضور در مجلس درس و بحث اساتید بزرگ حوزهی علمیهی قم به تکمیل تحصیلات و تحقیقات خود بپردازد.
ایشان چند سال بعد به نجف اشرف مشرف شد و در آنجا نیز از محضر مراجع عالیقدر آن حوزه، برای یک سال بهرهمند گشت. هوش و استعداد فوقالعاده و تلاش و جدّیت در امر تحصیل، او را مورد علاقهی خاص اساتید بزرگ قم و نجف قرار داد.
حضرت آیتالله العظمی صافی پس از آن مجدداً به قم بازگشتند و بیش از پانزده سال حلقهنشین مجلس درس و بحث و اخلاق و عرفان مرجع پرافتخار شیعه، حضرت آیتالله العظمی بروجردی و نیز یکی از مشاورین ویژه و برجسته و از اصحاب خاص استفتاء آن بزرگوار گشت و آن مرحوم، نظر به توانایی والای علمی آیتالله العظمی صافی، پاسخ گویی به سؤالات مهم و حساسی از فقه و کلام شیعی و نیز نگارش کتاب ارزشمندی دربارهی مهدویت را که منتخب الاثر نام گرفت، به ایشان واگذار کردند.
از اساتید مهم آن بزرگوار در قم، مراجع تقلید، آیات عظام سید محمّدتقی خوانساری، حجّت، صدر، بروجردی و در نجف، آیات عظام شیخ محمّدکاظم شیرازی، سید جمالالدین گلپایگانی و شیخ محمّدعلی کاظمی را میتوان نام برد.
ویژگیهای آیتالله العظمی صافی
زهد، تقوی، اخلاص، قناعت، توکل، سعهی صدر، صراحت لهجه و امر به معروف و نهی از منکر، از ویژگیهای مهم روحی ـ اخلاقی این فقیه وارسته است.
وجودش، دریای بیکرانهی عشق به انوار مقدس ائمهی معصومین علیهمالسلام است و هر پگاه بعد از نماز، در دعای عهد، میتوان ترنّم تمنّای دل شیداییاش را در نغمهی «العجل العجل یا مولای یا صاحب الزمان» شنید و او را عصرهای جمعه، میتوان میان خیل عاشقان مهدی(عجلالله تعالی فرجه الشریف)، میهمان لحظههای پرمعنویت مسجد جمکران، دید.
تدریس، تحقیق و تسلط در زمینهی علوم متنوع اسلامی همچون فقه، اصول، کلام، حدیث، رجال و ...، تألیف حدود هشتاد اثر ارزشمند و محققانه به زبانهای فارسی و عربی که بعضی از آنها به چند زبان دیگر نیز ترجمه شده؛ از ویژگیهای علمی ایشان است.
برخورداری از چنین موقعیتهای والای علمی، ایشان را در حوزهی علمیهی قم، در ردیف ممتازین قرار داد و بزرگانی چون آیات عظام: سید جمالالدین گلپایگانی، بروجردی، امام خمینی و سید محمدرضا گلپایگانی و بعضی دیگر، مقام بلند علمی ـ معنوی او را ارج نهادند. آیتالله العظمی سید جمالالدین گلپایگانی در حدود شصت سال پیش، اجتهاد متین و اوج مقام فقهی آیتالله العظمی صافی را طی مکتوبی مهم، اعلام کرد.
ایشان سالها از طرف مرحوم آیتالله العظمی بروجردی و پس از ارتحال آن بزرگوار، از معدود کسانی بود که مسئولیت امتحان فضلای حوزه در سطح عالی و درس خارج را داشته و شماری از مجتهدان کنونی و مدرسین حوزهی علمیهی قم، نزد معظمله امتحان دادهاند.
این فقیه گرانقدر، علاوه بر موارد مذکور، مطالعات گستردهای در زمینهی ادبیات و تاریخ اسلام و ایران داشته و ضمن آشنایی با قالبهای گوناگون شعری، در سرودن شعر نیز مهارت کامل دارند.
این مرجع فرزانه، حتی اکنون نیز با تمامی مشغلههای موجود، اخبار و مسائل دنیا و بالخصوص جهان اسلام را هر روز با دقت تمام از طریق رسانههای گروهی دنبال کرده و بنا به اطلاعات وسیع تاریخی ـ سیاسی، از قدرت تحلیل بالایی در زمینهی رویدادهای منطقهای، جهانی و دنیای اسلام برخوردار است و مصداق واقعی «عالِم به زمان» میباشد. قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، حضور در صحنههای مختلف مبارزه با رژیم ستمشاهی باعث حساسیت ساواک، نسبت به این فقیه آگاه گشت و بالاخره به توقیف یکی از کتب ایشان که حاوی مطالبی در نقد فساد رژیم شاه بود، منجر شد.
در همین حال نشر بعضی کتب مهم حضرت آیتالله العظمی صافی که در دفاع از تشیّع نگاشته بود نیز، در بعضی از کشورهای عربی ممنوع شد و بدین صورت دولتمردان این کشورها همسو با برخی مزدوران قلم به دست استعمار، نتوانستند خشم خود را از نوشتههای آگاهیبخش و بیدارکنندهاش، پنهان نمایند. با پیروزی انقلاب اسلامی ایران، ایشان در سال 1358 هـ.ش به عنوان عضو مجلس خبرگان اوّل، انتخاب و در سال 1359 هـ.ش از سوی حضرت امام خمینی قدس سره به عضویت شورای نگهبان منصوب شد و هشت سال به عنوان دبیر شورای نگهبان، منشأ خدمات ارزندهای به نظام مقدس و مردم عزیز گشت و در پاسداری از حریم اسلام و قرآن، لحظهای تردید به خود راه نداد.
حضرت آیتالله العظمی صافی، که حداقل از دو دههی قبل، با وجود داشتن تمامی شرایط مرجعیت، کریمانه از آن گذشته بود، با ارتحال حضرت آیتالله العظمی گلپایگانی قدس سره، در آذرماه 1372 هـ.ش بنا به تقاضای مکرّر و اصرار پی در پی علما و مردم، بالاخره تصدی مرجعیت را پذیرفت و اکنون به عنوان یکی از مراجع عمده و ارکان اصلی حوزهی علمیهی قم، به شمار میرود.
آثار و تألیفات
قلم رسای معظمله وقف خدمت به مکتب اهلالبیت علیهمالسلام و نشر و ترویج تعالیم الهی شده است. ایشان که از دوران جوانی تا به حال کتابهای نفیس و ارزشمند زیادی نوشته است؛ بین علما و محققان و دانشپژوهان با نام کتاب شریف «منتخب الأثر فی الإمام الثانیعشر» مشارٌ بِالبنان هستند. کتابی دربارهی حضرت حجت عجلالله تعالی فرجه که به امر استاد بزرگ خود زعیم عالیقدر حوزه، آیتالله العظمی بروجردی ره دربارهی امام زمان علیهالسلام نوشته شده و در سابق و لاحق نظیری مانند آن یافت نشده و نخواهد شد.
اسامی آثار این مرجع عالیقدر در این مجال مختصر نمیگنجد ولی از باب نمونه به چند اثر نفیس ایشان اشاره میشود:
لَمَحات فِی الکتاب وَ الحدیث وَ المَذهب: امامت و مهدویت؛ راه اصلاح یا امر به معروف و نهی از منکر؛ سفرنامهی حج؛ نیایش در عرفات؛ حدیث بیداری (مجموعهی پیامها)؛ شهید آگاه، پرتوی از عظمت امام حسین علیهالسلام با عاشوراییان؛ بزم حضور (دفتر شعر رضوی)؛ آفتاب مشرقین (دفتر شعر عاشورایی)؛ در آرزوی وصال (دفتر سرودههای امام زمانی)؛ نوید امن و امان؛ پاسخ ده پرسش؛ اصالت مهدویت؛ تجلی توحید در نظام امامت؛ نظام امامت و رهبری؛ ولایت تکوینی و ولایت تشریعی؛ پیرامون معرفت امام؛ عقیدهی نجاتبخش؛ به سوی دولت کریمه؛ باورداشت مهدویت و ... .1
1. رواق اشراق (تذکره شاعران حوزوی), محمدعلی مجاهدی، جلد سه. صص 1286-1283
اشعار لطف الله صافی گلپایگانی در سایت شعر حوزه