حاج ملا هادی بیرجندی متخلص به «هادی» فرزند حاج ملا حسین از علمای نام آشنای بیرجند در نیمهی اول سدهی چهاردهم هجری است. او در سال 1277 هـ.ق در بیرجند به دنیا آمد و پس از تحصیل علوم مقدماتی نزد پدرش، عازم مشهد شد و در جلسات درس علمای بزرگی چون: حاج میرزا حبیب الله مجتهد خراسانی و شیخ محمدحسین کرمانی و سید محمدباقر گلپایگانی شرکت جست و استفادههای فراوان برد. سپس رهسپار عراق شد و در نجف از محضر علمای بلندآوازهی آن دیار: حاج میرزا محمدحسن شیرازی، سید محمد اصفهانی، ملا محمدکاظم خراسانی و حاج میرزا حبیب رشتی توشههای علمی بسیاری اندوخت.
او در آغاز نهضت مشروطیت، در سال 1329 هـ.ق به انتخاب آخوند خراسانی به عنوان یکی از علمای طراز اول به مجلس شورای ملی راه یافت ولی به عللی از حضور در مجلس خودداری کرد.
دیوان هادی چاپ و منتشر شده است. از آثار دیگر اوست: «بستان الناظر» به روش کشکول شیخ بهایی؛ الادب الکبیرِ ابن مقفَّع؛ عهدنامهی مالک اشتر، مائدهی محمدیه.
او سرانجام در سال 1366 هـ.ق در 89 سالگی به دعوت حق لبیک گفت. 1
زندگی نامه دیگری از این عالم شاعر حوزوی در کتاب سبحه ی صددانه امده است که به جهت جزئیات ارزشمند آن عینا در اینجا نقل خواهد شد:
آیت الله محمدهادی هادوی بیرجندی در سال 1239 ش در بیرجند و در خانواده ای روحانی دیده به جهان گشود. پدرش، حاج ملاحسین از شاگردان نامی آیت الله شوشتری و آقا سید حسن ترک کوه کمری بود و خود صاحب تألیفات فقهی و اصولی و از علما و زهاد مشهور بیرجند بود.
مقدمات و سطح را نزد پسرعمویش در مدرسه ی معصومیه ی بیرجند فراگرفت. آنگاه به قصداقامت به مشهد رفت و در محضر پدرش و آقا سید محمدباقر گلپایگانی فقه و اصول آموخت. فلسفه را از ملامحمد بروغنی سبزواری، استاد حکمت فراگرفت. او از محضر حاج میرزا حبیب خراسانی و شیخ محمدحسن کرمانی بهره های فراوان برد.
سپس به عراق رفت و در سامررا از محضر میرزای شیرازی و در کربلااز محضر آخوند خراسانی و /ایت الله میرزا حبیب الله رشتی کسب دانش کرد. در فقه و اصول به مراتب عالی دست یافت و به اجتهاد رسید. از میرزا حسن محدث نوری اجازه ی روایت و از آخوند خراسانی اجازه ی اجتهاد گرفت.
به ایران بازگشت و بنا به خواهش بزرگانی چون حاج میرزا حبیبخراسانی، حاج شیخ حسنعلی نخودکی اصفهانی و حاج شیخ اسماعیل کوه سرخی مدرتی در مشهد اقامت گزید. سپس در سال 1280 ش با احترام و استقبال فراوان به بیرجند وارد شد و تا پایان عمر به تربیت و ارشاد مردم مشغول شد.
در دوره ی اول مجلس شورای ملی از طرف آخوند خراسانی به عنوان مجتهد طراز اول معرفی شد ولی نپذیرفت و عهده دار ریاست انجمن ولایتی شد.
حاج شیخ در در زمان شوکت الملک ثانی او را در تأسیس مدارس جدید یاری کرد. برای پیشرفت کار مشروطه مقالاتی نیز دربارره ی مجلس شورای اسلامی در روزنامه ی حبل المتین نوشت.
اهل ادب و شعر بود و در اشعار خود "هادی" تخلص می کرد. شعر خویش را در محضر حاج میرزا حبیب خراسانی و ملامحمدرضا بروغنی سبزواری به کمال رساند. بستان الناظر یا بستان الناظرین به سبک کشکول شیخ بهایی، آیین سخنوری، ترجمه ی ادب الکبیر یا الدرة الیتیمیه ی ابن مقفع، ترجمه ی عهدنامه مالک اشتر و مائده ی محمدیه از آثار اوست.
دیوان اشعار او به کوشش فاطمه هادوی و با مقدمه ی استاد علی باقرزاده (بقا) در سال 1384 ش به چاپ رسیده است. حاج شیخ ه ادی هادوی بیرجندی در سال 1325 ش در بیرجند دیده از جهان فانی فروبست و به دیار باقی شتافت.2
1. رواق اشراق (تذکره شاعران حوزوی), محمدعلی مجاهدی، جلد دو. ص 886
2. سبحه صددانه، امیرمهدی حکیمی صص 137 و 138
اشعار ملاهادی بیرجندی در سایت شعر حوزه