ملا محمدحسن متخلص به «جناب» فرزند ملا محمدرفیع خوانساری و داماد میرزا منظور - شاعر خوانساری- است. در خطابه و منبر دستی به تمام داشته، شهرت خود را بیشتر مدیون سرودن مثنوی انتقادی «فقدالاسلام» است.
او از شعرای یک صدسال پیش خوانسار بوده که تا سال 1336 هـ.ق در قید حیات بوده است. علاوه بر سرودن شعر در تعبیر خواب نیز مهارت داشته است.
مثنوی «فقدالاسلام» که در دوران خفقان قاجاریه به صورت شبنامه منتشر میشد، با اقبال مردم خوانسار و سایر شهرها مواجه شده بود؛ در نسخههای فراوان چاپ میشد اما به جز دو سه نفر از نزدیکان «جناب» کسی شاعر آن را نمی شناخت. با درگذشت او راز فقدالاسلام آشکار شد.
«جناب» در مورد «فقدالاسلام» و سرایندهی آن گفته است:
گر بگردی سربه سر آفاق را
مینیابی راقم اوراق را
من همان رندم که از روز الست
شیشکی بستم به هر چه بود و هست
او گاهی در مثنوی «فقدالاسلام» به نقل داستان نیز میپرداخت:
مردکی گرجی به پیرامون دشت
دلخوش و خندان به راهی میگذشت
ناگهان شد با دلی پرآرزو
با سوار یکّه تازی روبه رو
اول از روی ادب کردش سلام
بعد از آن دادش دوصد فحش تمام
زین عمل شد در شگفتی آن سوار
گفت او را: این چه حال است و چه کار؟
گفت: کردم من سلامت زآن سبب
تا نگویی هست گرجی بیادب
زآن درشتی کردمت در این مقام
تا نپنداری ز ترس است این سلام! 1
1. رواق اشراق (تذکره شاعران حوزوی), محمدعلی مجاهدی، جلد دو. ص 1151
اشعار ملامحمدحسن خوانساری در سایت شعر حوزه